Posted: 3/6/2010 12:25:40 AM | CUỘC THẢM SÁT BỊ LĂNG QUÊN TẠI HUẾ TOÀN NHƯ chuyển ngữ Có phải cuộc thảm sát ở Huế là một bí mật đă bị giữ kín nhất trong chiến tranh Việt Nam không? Đúng như vậy nếu bạn căn cứ vào giới truyền thông đại chúng của Mỹ để t́m kiếm những bài học lịch sử. Đó là kết luận của tôi (James O. Clifford, Sr , tác gỉa bài báo này) sau 40 năm trong ngành báo chí, một nghề nghiệp mà tôi đă trải qua với cả hai hăng thông tấn UPI và AP, được coi như là những cơ quan thu lượm tin tức lớn nhất thế giới. Tôi đă về hưu trong năm 2000 và nay hoàn toàn tự do, nên không phải nói như giới truyền thông thường nói liên hệ đến nghiệp vụ, như là “đă được bật đèn xanh”. Cái sự thể hạn chế việc báo cáo về cuộc sát hại ở Huế là một sự che dấu có chủ ư đă làm tôi khó chịu kể từ khi tôi c̣n là một phóng viên trẻ của UPI khi được đọc những báo cáo tóm tắt về cuộc thảm sát. Đó là một việc sát hại có hệ thống ít nhất là 2810 thường dân ở Huế (và, theo học gỉa về Việt Nam, Douglas Pike, có thể lên tới con số 5700 người) (1), bao gồm các người ngoại quốc, các nhà trí thức, các lănh đạo tôn giáo và chính trị và nhiều người khác, rơ ràng đă được thực hiện bởi các Việt Cộng địa phương hơn là bởi các bộ đội chính quy của Quân Đội Nhân Dân Việt Nam. Sau khi cái nấm mồ chôn tập thể đầu tiên được khám phá vào ngày 26 tháng 2, 1968, lúc cuộc giao tranh ở Huế đă chấm dứt, cuộc thảm sát kinh hoàng ở Huế dường như đă bị gạt ra ngoài các sự tường thuật của báo chí chính yếu - và chưa hết, qua nhiều năm, tôi để ư thấy câu chuyện vẫn bị lăng quên. Việc thiếu tường thuật này đă cho tôi thấy rằng vai tṛ của báo chí như là người giám sát lịch sử đă thay đổi một cách dữ dội kể từ khi tôi gia nhập ngành báo chí... Chiến tranh Việt Nam đă được liên hệ qua tấm h́nh năm 1968 của nhiếp ảnh gia Eddie Adams mô tả cảnh một sĩ quan Miền Nam Việt Nam đang hành quyết một tù binh VC ngoài đường phố Sài G̣n và tấm ảnh năm 1972 về một em bé trần truồng đang chạy trốn sự tấn công bằng bom napalm (2). Không có bài báo đi kèm với những tấm ảnh. Riêng về tấm ảnh của Adams, nó cần có cả ngàn lời để diễn tả nó cho chính xác. Cuộc hành quyết đă xảy ra trong cuộc tấn công Tết Mậu Thân và đă làm cho nhiều người tự hỏi là Hoa Kỳ có nên ủng hộ một chính quyền coi việc giết người như một tṛ vui hay không. Người đă bóp c̣ súng đó là Nguyễn Ngọc Loan, một vị tướng trong ngành cảnh sát Miền Nam Việt Nam, đă từ trần ở Virginia trong năm 1998. Nhưng cuối cùng ông đă trở thành một người bạn của Adams. Người nhiếp ảnh gia đă bày tỏ sự hối hận trong lời phân ưu tướng Loan rằng việc giết người và kẻ giết người đă bị hiểu sai lạc. Adams nói, “Tôi không thích nh́n thấy ông ấy ra đi như thế, khi mà người ta vẫn c̣n chưa biết ǵ về ông ấy.” Ông đă gọi (tướng) Loan là “một anh hùng” và nói rằng nước Mỹ hăy nên khóc. Tôi không biết chắc là Adams có ư nói rằng chúng ta nên khóc trước cái chết của tướng Loan, hay qua cái bất công về sự tường thuật việc hành quyết trên đường phố 30 năm trước. Người đàn ông bị tướng Loan giết là một phiến quân VC, người đă vừa sát hại một sĩ quan cảnh sát và gia đ́nh của người này. Người lính đối phương trong trang phục thường dân, có thể đă làm cho hắn bị xử tử một cách hợp lệ trong nhiều cuộc chiến tranh của Mỹ trước đây. Điều đó không phải để nói rằng việc giết người đó là chính đáng. Đáng lư ra, người đàn ông nên bị bắt giữ để xét xử. Nhưng tấm h́nh một ḿnh nó đă để lại cái cảm tưởng là tướng Loan là một tên sát nhân lạnh lùng (coldblooded killer), trong khi đó sự thật ông là một con người khác hẳn. Ông đă quá tức giận bởi sự tàn sát mà tên tù binh đă thực hiện. Tôi ngạc nhiên thấy rằng cái ấn tượng về cuộc chiến Việt Nam trong ư thức của quần chúng trong nhiều thập niên thường thiên về một phía. Tường thuật một cuộc chiến không phải là điều dễ dàng, nhưng nó lại tương đối dễ dàng ở Việt Nam. Một vài hạn chế đặt cho các phóng viên ở chiến tranh Đông Nam Á rất là nhỏ so sánh với những qui định đă được đặt ra cho những cuộc chiến trước kia. Phóng viên trong các cuộc chiến tranh trước bị hạn chế nghiêm ngặt bởi các qui luật quân sự, như việc nơi nào họ được phép đến và cái ǵ họ được phép đưa tin. Hành động kiểm duyệt là việc b́nh thường. Chẳng hạn như trong Thế Chiến II và chiến tranh Cao Ly, các phóng viên được coi như là một bộ phận quân sự, thành viên của đơn vị. Họ cũng mặc quân phục, nhưng trái ngược ở Việt Nam phần nhiều các phóng viên thích mặc áo kư giả và thường phục hơn. Trong thời gian đầu của cuộc chiến, các phóng viên thường được coi như là cái đuôi của quân khuyển. Cái đuôi có thể đă có một đời sống riêng ở Việt Nam, v́ nó chỉ vẫy đuôi về một phía. Một thí dụ điển h́nh tương phản về cách giải quyết của giới truyền thông qua các cuộc thảm sát ở Mỹ Lai và ở Huế. Nếu những sự tàn ác khác không được báo cáo, như cuộc nổ súng ở Mỹ Lai đă diễn ra trong một thời gian dài, tôi có thể hiểu được tại sao. Bạn không thể biết được tất cả mọi sự. Tuy nhiên, biết một điều ǵ đó và không báo cáo nó lại là một vấn đề khác. V́ những lư do thực tiễn việc giết hại ở Huế đă không được báo cáo. Trong khi đó, vụ Mỹ Lai vẫn không để cho chúng ta yên. Năm 1998, 30 năm sau vụ Mỹ Lai, cả nước lại chú ư đến tin về một người tên là Hugh Thompson. Thompson là một phi công trực thăng, được vinh danh là người đă cứu sống những người ở Mỹ Lai thoát khỏi sự tàn sát từ những đồng đội Mỹ. Câu chuyện được kể ở khắp nơi, ca tụng hành động anh hùng của Thompson ở trong “một trong những thời kỳ đen tối của quân sử Mỹ”, và c̣n thêm rằng “có một chút tia sáng là: câu chuyện ít được biết của Thompson.” Câu chuyện của Thompson quả ít được biết đến, nhưng hầu như lại c̣n ít được biết đến hơn nữa là cuộc thảm sát ở Huế đă xảy ra hai tháng trước cả vụ Mỹ Lai. Sự thiếu tường thuật phải chăng bắt nguồn từ một quan niệm? Tôi không dám chắc như vậy. Tôi nghi ngờ rằng nhiều phóng viên trẻ hơn, trong khi biết rất rơ về Mỹ Lai, cũng biết khá nhiều về cái thời kỳ đen tối của Huế như dư luận chung. Có thể những phóng viên lớn tuổi hơn cũng vậy. Tuy nhiên, người ta muốn bỏ qua v́ nghĩ rằng các phóng viên muốn giữ câu chuyện về Huế được chôn vùi giống như số phận các nạn nhân kém may mắn của nó. Một lư do để tôi nói lên điều này nữa là con số người chết trong nhiều báo cáo lại khác nhau, với vụ Mỹ Lai con số thường được gia tăng, trong khi đó vụ giết người ở Huế theo báo chí con số lại bị giảm đi. Theo bản tin AP ngày 13/3/1998 đánh đi từ Hà Nội nói về một cậu bé từng được Thompson cứu sống. Bản tin nói rằng tổng cộng có 504 người chết tại Mỹ Lai, theo con số của Việt Nam đưa ra. Trong khi đó bản tin của CNN nói về buổi lễ vinh danh Thompson ở Mỹ Lai lại báo cáo rằng xướng ngôn viên trong ngày lễ đă kể rằng “người Mỹ xâm lược đă giết hại 407 người” trong ngôi làng hẻo lánh, mà nay đă có một nhà bảo tàng trưng bày những h́nh ảnh về cuộc thảm sát. Tuy nhiên, về cuộc thảm sát ở Huế, ngày nay người ta có cảm tưởng rằng các phóng viên cố gắng tránh né hoàn toàn cái đề tài này. Ngay cả phóng viên Peter Eng của AP khi viết một bài báo về cuộc du hành bằng xe đạp của các tay đua Mỹ ngày 10 tháng 1 năm 1998 cũng tránh né khi đề cập đến các địa danh mà đoàn đua đi qua. Eng báo cáo các tay đua xe đạp đă đi qua các vùng chiến trường cũ như Huế, Đà Nẵng, Quảng Ngăi,... và “địa điểm xảy ra vụ thảm sát Mỹ Lai nơi mà các người lính Mỹ đă từng giết hại hàng trăm thường dân.” Các bạn thấy đó, địa danh Mỹ Lai đă được liên hệ đến vụ thảm sát, nhưng Huế chỉ được coi như một “băi chiến trường” không nhắc nhở ǵ đến cuộc thảm sát thường dân bị Cộng sản bắt ở thành phố này... Đă có nhiều tranh luận kể từ khi cuộc thảm sát được báo cáo lần đầu tiên vào tháng 5 năm 1968 bởi The New York Times, AP, UPI và The Washington Post, và một số khác. Bản tin chính đến từ D. Gareth Porter, một sinh viên tốt nghiệp tại Đại Học Cornell. Vào đầu tháng 11 năm 1969, Porter đă in một bài báo trên tờ The Christian Century rằng những báo cáo về cuộc thảm sát là quá đáng và nó được thổi phồng để chứng tỏ rằng điều đó có thể xảy ra một khi những người Cộng sản chiến thắng. Chủ đích của ông ta càng rơ ràng hơn khi ông đă viết một bài báo cho tạp chí Ramparts vào năm 1975 lập lại “Cái Huyền Thoại về Cuộc Thảm Sát Huế”. Porter đặt câu hỏi về những con số chính thức được đưa ra cho rằng có gần 5000 người bị giết ở Huế. Không chỉ thắc mắc, ông c̣n viết rằng, “có những bằng chứng đầy đủ để kết luận rằng sự việc được mang đến cho công luận Mỹ bởi những cơ quan tuyên truyền của Miền Nam Việt Nam và Mỹ không đúng với sự thật, mà ngược lại, đó là kết quả của một sự vận động chiến tranh chính trị bởi chính quyền Sài G̣n, được tô vẽ thêm bởi chính phủ Mỹ và đă được giới báo chí Mỹ chấp nhận mà không hề thắc mắc.” Porter không chỉ là người duy nhất có học vị có cái quan điểm như vậy. Cũng có một số người khác như Grover Furr, một thành viên trong Phân Khoa Anh Ngữ của trường Đại Học Montclair ở New Jersey, nơi ông giảng dạy về chiến tranh Việt Nam. Trong một cuộc phỏng vấn dành cho tờ báo của nhà trường, ông đă nói rằng “cái gọi là cuộc thảm sát” chỉ là “ngụy tạo bởi CIA và t́nh báo của Nam Việt Nam.” Furr c̣n nói trong tờ báo rằng vụ thảm sát Mỹ Lai “là trên nguyên tắc, không phải là một ngoại lệ.” Trong khi sưu tầm tải liệu cho bài báo này, tôi đă điện thoại cho Furr và yêu cầu ông ta cung cấp những nguồn tin về lời tố cáo của ông. Ông đă viện dẫn bài viết của Porter. Câu hỏi đặt ra hôm nay là: Những sự tố cáo của Porter có được chấp nhận không cần phê phán của giới báo chí Mỹ không? Những sử gia hàng đầu như Stanley Karnov đă từ lâu chấp nhận cái sự thật về cuộc thảm sát, trong khi đó cái ḍng tin chính thống lại hầu như im lặng. Có lần tôi cố gắng nói với vị trưởng pḥng của tôi ở New York để đưa tin về vụ thảm sát ở Huế, đă được bà trả lời rằng, “Các chàng trai của chúng ta đâu có làm chuyện đó,” – ư bà nói là các người lính Mỹ - như ám chỉ rằng bởi v́ vụ thảm sát Huế được thực hiện bởi “những chàng trai của họ” chứ không phải là của chúng ta, nên nó chẳng xứng đáng để được đưa tin. Thêm vào đó, người ta cũng chẳng coi việc tàn sát ở Huế như là một tin tức sốt dẻo. Về việc này, tôi có thể hiểu được phần nào, qua công việc của tôi với AP, tôi đă phải đọc bảy tờ báo mỗi ngày. Trong 10 năm sau cùng, số lượng tin tức liên quan đến Huế có thể đếm được trên đầu ngón tay, hầu hết chỉ liên quan đến những cuộc giao tranh. Nếu chúng có đề cập đến vụ thảm sát th́ cũng chỉ phớt qua. Một vài bản tin chỉ vắn tắt nói rằng chính phủ Việt Nam ngày nay (ư nói chính phủ CSVN) không muốn đề cập đến vụ giết người, một sự tránh né một cái tin quan trọng đối với họ. Điều này càng nổi bật khi ngày nay có nhiều viện bảo tàng ở Việt Nam được lập ra để đề cao cái mà nhà cầm quyền Cộng sản gọi là “Cuộc Chiến Tranh Chống Mỹ”... Sự thiếu đưa tin đă đi vào toàn thể giới truyền thông trong nước. Các độc gỉa và thính gỉa đă kết luận thế nào khi họ biết được sự việc đẫm máu ở Huế qua các nguồn tin khác hơn là từ giới truyền thông chính thống? Quả đă có nhiều nguồn tin khác, đặc biệt là hiện nay có rất nhiều người Việt Nam sinh sống tại Mỹ. Mặc dù tôi biết rằng điều này không ảnh hưởng đến tin tức, nhưng tôi cảm thấy những người tị nạn có thể đă hài ḷng về sự ṭ ṃ của tôi ít ra là đối với một phần trong công việc của Porter. Porter nhấn mạnh rằng những báo cáo ban đầu căn cứ vào những tài liệu bắt được của Cộng sản mà các giới chức Mỹ đă diễn dịch ư nghĩa không đúng. Sự tranh luận của ông đặc biệt căn cứ vào câu “Chúng tôi loại trừ (eliminate) 1892 công chức.” Porter viết rằng “chữ ‘diết’ [có thể là diệt (?) hay giết, tác giả viết tiếng Việt sai chính tả (?)] được dịch là ‘loại trừ’ (eliminate) phải được hiểu có nghĩa là ‘tiêu diệt’ (destroy) hay ’vô hiệu hóa’ (neutralize) theo nghĩa quân sự, hơn là mang nghĩa là ‘giết’ (kill) hay ‘thanh toán’ (liquidate). Ông bạn Việt Nam láng giềng của tôi đă nói mà không hề biết nội dung bài báo rằng chữ ‘diết’ có nghĩa là “kill” (giết) hay “exterminate” (tàn sát). Porter th́ giải thích rằng “loại trừ” (eliminate) không có nghĩa rằng các nạn nhân đă bị giết hại. Theo ông, họ có thể bị loại ra khỏi cuộc chiến v́ bị bắt, bị thương, hay bị chết trong lúc giao tranh. Ngoài những người Mỹ gốc Việt, các phóng viên ngày nay c̣n có những nguồn tin từ hàng ngàn cựu chiến binh đă tham gia trận đánh Huế có thể kể lại. Chẳng hạn như ông bạn hàng xóm của tôi, Dan Diridoni, nguyên là hạ sĩ nhất của Tiểu Đoàn 9 Công Binh thuộc Sư Đoàn 1 TQLC. Ông đang giúp cho Jean Shellenbarger thu thập những tài liệu cho một cuốn sách viết về TQLC. Ông nhớ lại, “Một trong những điều buồn nhất mà tôi đă nh́n thấy là ở một ngôi giáo đường. Đó là, đă có khoảng từ 100 đến 150 người đă bị thảm sát trong nhà thờ này.” Ngoài ra, thời gian qua đă lâu và ngày nay nhiều hồ sơ mật về Huế cũng đă được bạch hóa. Chắc chắn các phóng viên có thể thu thập được nhiều thông tin về Huế căn cứ theo Bộ Luật về Tự Do Thông Tin. Để thực hiện, họ có thể đặt câu hỏi một cách nghiêm túc rằng bộ máy tuyên truyền quân sự của Miền Nam Việt Nam đă thổi phồng quá đáng sự tàn ác, hay đó là hành động điên rồ của binh lính chứ không phải do lệnh từ Bắc Việt... Trong sự nghiên cứu của riêng tôi, tôi đă t́m thấy một cuộc nghiên cứu trong năm 1970 của công ty Rand Corporation thực hiện cho chính phủ Mỹ liên hệ đến Huế. Trong số các báo cáo này có đề cập đến một cuốn sổ tay của một cán binh đối phương đă tham gia cuộc hành quân ở Huế. Theo các nhà nghiên cứu Rand, cuốn sổ tay đă nói đến cái “chiến thắng vĩ đại” mà trong đó “hơn 3000 người của VNCH , kể cả vị Phó Tỉnh Trưởng tỉnh Thừa Thiên, đă bị giết.” Nó cũng nói rằng, “toàn bộ hệ thống chính quyền bù nh́n từ xă lên tới tỉnh đă bị huỷ diệt hoặc bị tan ră.” Cuốn sổ tay, theo cuộc nghiên cứu, bắt được vào ngày 22 tháng 6, 1968, không bởi các lực lượng của VNCH, mà bởi các đơn vị của Sư Đoàn 1 Không Kỵ Mỹ. Tuy nhiên, những ǵ đă xảy ra ở Huế đó ngày nay vẫn chỉ là một công tŕnh nghiên cứu cũ mốc đă 30 năm. Cựu Phó Tổng Thống Al Gore đă làm sống lại một niềm vui và như muốn mở lại cuộc điều tra khi ông trả lời phỏng vấn của tạp chí Rolling Stone trong cuộc vận động tranh cử tổng thống năm 2000. “Những ai trong chúng ta chống lại chiến tranh hoàn toàn sai lầm khi cho rằng Việt Cộng là một lực lượng cách mạng dân tộc muốn quê hương thoát khỏi sự đô hộ của ngoại bang. Họ hoàn toàn chỉ là một công cụ của Quân Đội Bắc Việt,” ông đă nói như vậy khi hồi tưởng thời gian phục vụ tại Việt Nam. Mặc dù tin tức nơi các cột báo vẫn im ĺm, nhưng đă có nhiều lá thư đôi khi xuất hiện trên các trang thư độc giả. Một thí dụ điển h́nh như trên tờ Register-Guard ở Eugene, tiểu bang Oregon, ngày 6-2-1998, Donald May, tự nhận là một cựu binh của Sư Đoàn 101 Không Kỵ đă viết, “Vụ thảm sát Mỹ Lai vẫn c̣n là một nhắc nhớ ám ảnh đầy thất vọng, nhưng trong khi đó việc thảm sát ở Huế vẫn c̣n bị lăng quên bởi giới báo chí và dân chúng Mỹ vẫn chưa được biết đến.” • TOÀN NHƯ [lược dịch từ FORGOTTEN MASSACRE AT HUE của JAMES O. CLIFFORD, Sr (Vietnam Magazine)] Ghi chú: (1) Theo ông Liên Thành, tác gỉa của sách “Biến Động Miền Trung” th́ con số này là 5327 người bị cộng sản sát hại và 1200 người bị mất tích. (2) Tấm h́nh Tướng Nguyễn Ngọc Loan xử tử tên VC Bảy Lốp do nhiếp ảnh gia Eddie Adams chụp; c̣n tấm h́nh chụp cô bé (Phạm Kim Phúc) trần truồng v́ bom napalm do nhiếp ảnh gia Nick Út (hiện nay định cư tại Quận Cam) chụp. Cả hai tấm h́nh này sau đó đều đoạt giải Pulitzer. | |
|
